‘Tijd dat de stad rechtop gaat staan’

zef paroolPlanoloog en visionair Zef Hemel vindt dat we nú over de toekomst van Amsterdam moeten nadenken. In april organiseert hij in de OBA een thematentoonstelling. ‘Je proeft dat Amsterdam op komt zetten.’

Uit Het Parool van woensdag 2 maart

U zegt dat het tijd is voor een tentoonstelling over de toekomst,omdat Amsterdam aan het begin van een derde Gouden Eeuwstaat.
“Ja, die is begonnen met de heropening van het Rijksmuseum in 2013. Ik vind het waanzinnig wat sindsdien in deze stad gebeurt. Mensen trekken weer naar Amsterdam. De stad stroomt vol met toeristen.We hebben de explosie van Airbnb, de start-upscene groeit. Je proeft dat Amsterdam weer op komt zetten. Zo’n Gouden Eeuw duurt vijftig, zestig jaar, dus we moeten nú nadenken over onze toekomst.”

De tentoonstelling heet juist Volksvlijt, naar het in 1929 afgebrande Paleis voor Volksvlijt. Een oud instituut. Waarom?
“Het refereert aan Samuel Sarphati: de visionair, arts en ondernemer die in 1853 een vereniging oprichtte voor volksvlijt. Hij wilde met iedereen in Amsterdam het gesprek aangaan over de toekomst. In die tijd was er enorme armoede. De stad was verpauperd en stampvol. Sarphati zocht naar een manier om Amsterdam economisch aan de praat te krijgen. Sarphati was een man die kon dromen. Hij is mijn held.”

Zitten we nu ook op zo’n punt dan, dat het niet goed gaat met de stad?
“De armoede is minder, maar dit is wel een gevaarlijke tijd, omdat ze onzeker is. We weten niet hoe de arbeidsmarkt eruit zal zien over tien, twintig jaar. De bedrijven zoals we ze kennen, bestaan straks niet meer. We missen een ideologie of religie, zoeken naar zingeving. Mensen klampen zich vast aan orthodoxie: populisme, extremisme.”

Dat is geen prettig toekomstscenario.
“Ik kan geen geruststellende toekomst uittekenen, maar we kunnen er wel iets tegenover stellen: steden. Dáár zitten mogelijkheden. Door die onzekerheid trekken zoveel jonge mensen wereldwijd naar de metropolen. Daar zijn de kansen het grootst op onderwijs, een baan, een partner. En daar komt Sarphati in beeld. Je moet nu je eigen toekomstdroom maken.”

Jonge generaties in Nederland zijn opgegroeid met het idee dat je alles kunt worden wat je maar wilt. Toch zitten veel jongeren werkloos thuis of lopen stage na stage.
“Mijn generatie is opgegroeid in de verzorgingsstaat, maar de nieuwe generaties groeien op in een heel andere tijd. Heb je een baan? Je weet niet hoe lang je ’m houdt. Dat is moeilijk, maar ik denk dat het leven in de stad kan helpen. Daar is de ruimte om een toekomst te bouwen. Alleen maakt Amsterdam zichzelf nog te klein. We kunnen niet eens een goed metrostelsel bouwen, zoals hoort bij een wereldstad. Al-es lijkt per ongeluk te gaan. Amsterdam moet groter denken. Ik wil de stad uitnodigen om rechtop te gaan staan.”

Uw ideale Amsterdam is een metropoolregio, dus een groter Amsterdam dan we nu kennen.
“Ik denk aan een stad van zeker 2,5 miljoen inwoners. We hebben mensen laten vertrekken in de vorige eeuw. De middenklasse moest naar Purmerend, Almere. Maar we zijn nog steeds een familie. De familie moet zich alleen ook weer een familie gaan voelen.”

Waar is dat goed voor?
“Ik denk dat we elkaar meer nodig gaan hebben. De jeugd trekt naar Amsterdam, dus de omgeving daaromheen vergrijst. De stad als geheel groeit echter juist en daar horen Amstel- veen en Diemen bij. Je ziet het komen in heel de wereld: megasteden.”

Het toekomstige Amsterdam klinkt als een stad waar vooral de hoger opgeleide, creatieve Nederlander een weg zal vinden. Hoe betrek je de mensen in meer achtergestelde posities erbij?
“Die komen niet vanzelf. Voor onze tentoon- stelling hebben we daarom bijvoorbeeld een scholenprogramma in het leven geroepen. We willen alle scholen, ook uit de Bijlmer en Osdorp, aan het dromen krijgen.”

Is er straks nog wel plek voor groepen die het moeilijker hebben in Amsterdam? De stad gentrificeert rap.
“Er moet voor iedereen plek blijven. Dat is ook waarin Amsterdam zich onderscheidt van andere steden. Er is hier nog een enorme voorraad aan sociale woningen, middenin het centrum. In dat opzicht is Amsterdam totaal anders dan New York of Londen.”

Vorig jaar vertrokken meer mensen uit de stad dan naar de stad toekwamen. Het verschil was klein – ongeveer duizend – maar het was er wel. Willen mensen niet juist weg uit de stad?
“Mijn stelling is dat ze de stad niet willen verlaten, maar er gewoon niet inkomen. Iédereen zou graag in Amsterdam willen wonen. Maar grote steden reageren traag en dit land stimuleert nog altijd het bouwen van huizen in de weilanden. In de crisis is in Amsterdam een bouwstop afgekondigd en nu het aantrekt moeten we opeens als de wiedeweerga bouwen. We moeten meer grip krijgen op de stad: flexibel zijn, vooruit denken. Dan kunnen we de toekomst aan.”

De stad als religie.
“Je eigen droom als religie. Je hebt de stad op- gezocht. Wat ga je er nu mee doen?”

Door: Maxime Smit, Het Parool